เอกสารฉบ้บเต็ม

บทความวิชาการ

PDF Full Text
ชื่อบทความ พระศิวนาฏราชในศิลปลพบุรี
ชื่อวารสาร โบราณคดี
ชื่อผู้แต่ง สุภัทรดิศ ดิศกุล, ม.จ.
ชื่อผู้แปล
รายละเอียดวารสาร ปีที่ 4 ฉบับที่ 2 (ต.ค. 2515) หน้า 146-159
สาระสังเขป  

                พระศิวนาฏราช หรือ พระอิศวรทรงฟ้อนรำ  จัดเป็นประติมากรรมที่สำคัญที่สุดในศาสนาพราหมณ์ลัทธิไศวนิกาย ภาพพระศิวนาฏราชในศิลปขอมนั้นเป็นภาพสลักนูนต่ำทั้งสิ้น ไม่เคยค้นพบประติมากรรมลอยตัวรูปพระศิวนาฏราชเลย  ภาพพระศิวนาฏราชในศิลปลพบุรีเป็นภาพสลักนูนต่ำ 4 รูป คือ   1) ภาพสลักบนหน้าบันด้านในของประสาทนารายณ์เจงเวง จังหวัดสกลนคร อายุอยู่ในราวระหว่าง พ.. 1600-1650 เป็นพระศิวนาฏราชสวมมงกุฏมี 10 กร    2) ทับหลังของประสาทองค์กลางที่ ปราสาทบ้านระแงง อำเภอศรีขรภูมิ จังหวัดสุรินทร์ สร้างขึ้นเมื่อราว พ.. 1650  ทับหลังมีลักษณะค่อนข้างใหญ่ ตรงกลางเป็นรูปพระศิวนาฏราช 10 กร   3) บนหน้าบันของมุขด้านใต้ของปราสาทหินพิมาย อำเภอพิมาย จังหวัดนครราชสีมา มีภาพสลักเป็นรูปพระศิวนาฏราชหลายกร คงสร้างขึ้นราวระหว่าง พ.. 1650-1675   4) ทับหลังศิลา เดิมอยู่ที่ปรางค์กู่สวนแตง อำเภอพุทไธสง จังหวัดบุรีรัมย์ เป็นภาพพระศิวนาฏราช 2 กร อายุระหว่าง พ.. 1700-1750    รูปพระศิวนาฏราชหรือพระอิศวรทรงฟ้อนรำของศิลปลพบุรีในประเทศไทย ได้รับอิทธิพลมาจากศิลปขอมราวระหว่าง พ.. 1600-1750 อิทธิพลดั้งเดิมคงมาจากประเทศอินเดียภาคเหนือ  แต่ในศิลปลพบุรีอาจมีอิทธิพลของศิลปอินเดียภาคใต้เข้ามาปะปนอยู่บ้าง จึงมีรูปยักษ์เข้ามาผสมอยู่.